Je bent al een tijdje thuis.
De huisarts heeft je aangeraden voorlopig ziek thuis te blijven. Ook de fysio zegt dat je de komende tijd nog niet kunt werken. De psycholoog drukt je op het hart het rustig aan te doen. En dan word je uitgenodigd voor een gesprek met de bedrijfsarts, waarbij al wordt gesproken over een “spoor 2 traject.”
Verward zijn is logisch. Het systeem is ingewikkeld, de belangen zijn groot, en de informatie die je krijgt is vaak gefragmenteerd.
Een spoor 2 traject werknemer betekent dat terugkeer naar je eigen functie of werkgever niet haalbaar blijkt, en dat de re-integratie zich richt op werk buiten je huidige organisatie. Het traject is wettelijk verankerd in de Wet verbetering poortwachter. Zowel jij als je werkgever hebben er rechten en plichten in. (Bron: UWV)
En goed om te weten: je werkgever moet dit traject betalen.
In dit artikel:
Spoor 1 is de eerste route: terugkeer naar je eigen werkgever, in je eigen of aangepaste functie, met minder uren of andere taken. Zolang die mogelijkheden er zijn, blijft daar de focus op.
Spoor 2 start op het moment dat de interne mogelijkheden zijn uitgeput. Of eerder, als al duidelijk is dat ze er nooit zullen zijn.
Denk aan de projectmanager die na een herseninfarct niet meer terug kan naar zijn vorige tempo en verantwoordelijkheidsniveau. De HR-directeur die door jarenlange overbelasting uitvalt en bij terugkeer direct terugstapt in hetzelfde systeem dat haar ziek heeft gemaakt. De IT-consultant die al twee jaar dezelfde klachten heeft, steeds opnieuw geprobeerd heeft het werk te hervatten, en vaststelt dat die combinatie structureel niet werkt.
Voor hen is spoor 2 een realistische erkenning van waar ze op dat moment mee te dealen hebben.
Wettelijk geldt: bij de eerstejaarsevaluatie, uiterlijk week 52, moet worden beoordeeld of spoor 2 nodig is en zo ja, direct worden opgestart. Maar als eerder al duidelijk is dat terugkeer naar je eigen werkgever niet haalbaar is, hoort spoor 2 ook eerder te starten.
Het traject loopt maximaal tot week 104, de wachttijd voor de WIA. (Bron: UWV)
Dit is iets wat ik zo vaak in mijn spreekkamer (en daarbuiten!) te horen krijg.
“Mijn huisarts zegt dat ik niet kan werken.” Of: “Mijn fysiotherapeut heeft me afgeraden om nu al te gaan solliciteren.” Of: “Mijn psycholoog vindt dat ik er nog niet aan toe ben.”
Die mensen bedoelen het goed. Ze kennen jou. Ze zien wat er met je gebeurt. Maar in het kader van de Wet verbetering poortwachter is hun oordeel over jouw arbeidsgeschiktheid juridisch niet bindend.
De bedrijfsarts is de enige arts die wettelijk bevoegd is om jouw belastbaarheid voor werk te beoordelen. (Bron: NVAB)
De bedrijfsarts stelt een belastbaarheidsprofiel op: wat kun jij op dit moment, fysiek en mentaal, in het kader van arbeid? Op basis van dat profiel beoordeelt een arbeidsdeskundige (AD) welke re-integratiemogelijkheden er zijn. De bedrijfsarts stelt vast wát jij kunt — de AD vertaalt dat naar wélk werk dat concreet betekent: in welke functies, op welk niveau, in welke sector. Dat AD-advies bepaalt je zoekprofiel in spoor 2. Als jij het gevoel hebt dat het zoekprofiel niet klopt bij wie je bent of wat je kunt, zit het probleem vaak hier. Ga dan niet zelf in discussie met de re-integratiecoach, maar vraag de werkgever om het AD-advies opnieuw te laten beoordelen.
Jouw huisarts behandelt je klachten. Jouw psycholoog werkt aan je (mentale) herstel. Dat is allebei waardevol en noodzakelijk. Maar de vraag “kan deze persoon werken, en in welke vorm?” is een andere vraag dan “wat mankeert deze persoon en hoe behandelen we dat?” Alleen de bedrijfsarts beantwoordt de eerste vraag.
Wat doe je als je het niet eens bent met het oordeel van de bedrijfsarts?
Vraag dan eerst een second opinion aan bij een andere bedrijfsarts. Dat is kosteloos en je werkgever is verplicht dit te faciliteren. Kom je er dan nog niet uit, dan kun je een deskundigenoordeel aanvragen bij het UWV. Dat is een onafhankelijke beoordeling. Belangrijk om te weten: een deskundigenoordeel heeft geen opschortende werking. Het traject gaat door terwijl jij wacht op de uitkomst.
Er is een gedachte die ik keer op keer tegenkom bij mensen die in een spoor 2 traject terechtkomen.
“Ik ben nog ziek. Ik moet eerst herstellen. Dit traject is iets voor later.”
Dat klopt gedeeltelijk. Herstel heeft prioriteit. Maar een spoor 2 traject wacht niet op jou en het tempo waarin je het liefst zou lopen.
Het loopt parallel aan je herstelproces.
Terwijl jij werkt aan je gezondheid, wordt er ondertussen bepaald wat passend werk is, wie jou gaat begeleiden en welke functies in beeld zijn.
Als je daar niet actief aan deelneemt en inbreng in levert, worden die keuzes gemaakt zonder jou.
Ik hoor (vaker dan me lief is) dat mensen het advies krijgen van de mensen om zich heen: houd je mond, doe minimaal mee, dan kunnen ze je nergens op pakken. Dat voelt misschien veilig. Maar wie zwijgt over wat hij wil, krijgt ook geen invloed op wat er voor hem wordt besloten. Een zoekprofiel wordt opgesteld op basis van wat bekend is. Als jij niks inbrengt, vult een ander dat voor je in.
Regie houden begint vroeg. Eerder dan logisch voelt.
Je bent wettelijk verplicht om actief mee te werken aan re-integratie. Concreet betekent dat:
Passend werk is hier het sleutelbegrip. Het UWV definieert het als werk dat aansluit bij je huidige mogelijkheden, je opleiding en werkervaring, en een reistijd kent van maximaal twee uur per dag.
Na het eerste ziektejaar kan ook werk op een lager niveau als passend worden beschouwd.
Wat veel mensen niet weten: “passend” verandert als jouw situatie verandert. Als je belastbaarheid toeneemt of afneemt, moet het zoekprofiel meebewegen. Dat is iets om actief op te letten, en zo nodig te bespreken met je coach of arbeidsdeskundige.
Werk je structureel niet mee? Dan kan je werkgever het loon opschorten of inhouden. Het UWV beoordeelt bij de WIA-aanvraag of jij je re-integratieverplichtingen bent nagekomen.
Je hebt recht op duidelijkheid over wat er van je verwacht wordt. Een helder re-integratieplan, een zoekprofiel dat past bij jouw situatie, uitleg over wie welke rol heeft in het traject.
Je hebt recht op een second opinion als je twijfelt aan het oordeel van de bedrijfsarts. Kosteloos, en je werkgever moet het mogelijk maken.
Je hebt recht op een deskundigenoordeel bij het UWV als je het niet eens bent met het aanbod van je werkgever, of als je wilt laten toetsen of de re-integratieactiviteiten voldoende zijn. Dat is een onafhankelijk oordeel door het UWV zelf.
En je hebt het recht om je eigen re-integratiedossier in te zien. Dat dossier bevat de probleemanalyse, het plan van aanpak en alle evaluaties. Neem het serieus. Leg afspraken vast. Wat mondeling is besproken maar niet staat opgeschreven, bestaat niet in de ogen van het UWV.
In de praktijk van spoor 2 trajecten geldt één ding als meest voorkomende valkuil: onduidelijkheid over verwachtingen. Wat jij als voldoende beschouwt en wat het UWV als adequaat beoordeelt, kan ver uit elkaar liggen. Vraag dus door. Leg vast. Wees aanwezig in je eigen traject.
Dit is de vraag die mensen pas later stellen, maar die eigenlijk al in het begin gesteld moet worden.
Een spoor 2 traject eindigt formeel met de WIA-beoordeling na 104 weken. Als je voor die tijd werk hebt gevonden bij een andere werkgever, ga je bij die werkgever in dienst, soms met een WGA-aanvulling van het UWV. Nieuwe werkgevers kunnen vaak gebruikmaken van de no-riskpolis, wat het aantrekkelijker maakt om iemand aan te nemen die arbeidsongeschikt is geweest. (Bron: UWV)
Maar de vraag achter de vraag is deze: welk werk wil je dan eigenlijk?
Die vraag stellen kost moed. En tijd. En het vraagt iemand die je daarin begeleidt zonder het antwoord alvast te weten.
Mensen die een spoor 2 traject bewust ingaan, in plaats van het (lijdzaam) te ondergaan, komen soms op plekken die ze zichzelf nooit hadden gegund. Een directeur die ontdekt dat ze het liefst traint en begeleidt. Een accountmanager die al jaren meer wilde schrijven en die ruimte nu vindt in een andere branche. Een IT-manager die eindelijk erkent dat zijn werk hem al jaren niet meer paste en dat dit precies is wat hem moest overkomen.
Dat zijn geen uitzonderingen. Het zijn mensen die het traject hebben gebruikt om iets te weten te komen en van hun shit uiteindelijk een hit te maken.
Spoor 2 en burn-out komen vaker samen voor dan mensen denken. De uitval was de aanleiding voor het traject, maar de uitputting zit dieper dan één ziekteperiode. Patronen die al jaren spelen. Een lichaam dat al lang geleden stopte met signalen geven en nu heel hard nee zegt.
In die situatie botsen twee processen tegen elkaar op. Het re-integratietraject vraagt dat je vooruitkijkt, solliciteert, keuzes maakt. Herstel vraagt dat je stilstaat, vertraagt, voelt wat er is. Die twee rijmen niet altijd met elkaar.
Dat betekent niet dat je niks kunt doen. Het betekent dat de volgorde ertoe doet.
Als de uitputting nog actief is, is de vraag “wat wil ik met mijn loopbaan?” te vroeg. Niet omdat je die vraag niet verdient, maar omdat je hem dan niet eerlijk kunt beantwoorden. Je neemt beslissingen vanuit een toestand die niet representatief is voor wie je bent.
↳ Lees hier over begeleiding bij burn-out en werkgerelateerde klachten
Gaat het wel primair om richting, regie en de vraag wat de volgende (werk)stap is? Dan is loopbaancoaching zinvol, ook midden in een spoor 2 traject.
↳ Lees hier meer over loopbaancoaching
Benieuwd wat ik voor je kan betekenen wanneer je in een spoor 2 traject zit?
